Hillary valt uit haar rol

In het geweld van het nieuws over president Obama’s State of the Union-toespraak, de lancering van de iPad en de Afghanistanconferentie in Londen is het een beetje weggedrukt, maar Hillary Clinton heeft deze week een verrassende uitspraak gedaan. In een interview met omroep PBS zei ze in 2012, bij het aflopen van Obama’s (eerste) ambtstermijn, een punt te willen zetten achter haar ministerschap van Buitenlandse Zaken.

Sterker, ze zal ‘het stokje graag overgeven aan iemand anders’. Want de functie vereist een inzet die 24 uur per dag doorgaat, en is vanwege het vele reizen buitengewoon afmattend.
Een hernieuwde gooi naar het presidentschap sluit ze categorisch uit. Een andere politieke post ambieert ze evenmin. Ze wil gaan schrijven en doceren.

Ongelooflijk
Dit klinkt ongelooflijk. Een Clinton die openlijk droomt van een bestaan in de luwte is bijna net zoiets als Maarten van Rossem die meedeelt dat hij stopt met zijn cabaretoptredens voor de camera en zich voortaan serieus gaat verdiepen in de Verenigde Staten.

Het leven van de Clintons, van Hillary zowel als van Bill, heeft vrijwel permanent in het teken van de politiek gestaan. Hun uitgebreide kring van vrienden en supporters was geheel en al daarop toegesneden.

Na elke campagne lag er een volgende in het verschiet. Nadat Bill acht jaar het hoogste ambt had bekleed en zich de rol van elder statesman kon aanmeten, was het vanzelfsprekend dat Hillary zijn plaats in de frontlinie overnam. Ze veroverde een van de twee Senaatszetels van de staat New York, maakte de correcte inschatting dat de presidentsverkiezingen van 2004 voor haar net iets te vroeg kwamen, waarna ze als de grote favoriet begon aan de strijd om de Democratische nominatie in 2008.

Wat ze miste aan Bills kwaliteiten, met name zijn grote communicatieve vaardigheden, maakte ze goed met koelbloedigheid en discipline. Haar campagne-organisatie had wel iets weg van een militair kampement en werd niet voor niets Hillaryland genoemd. De nominatie kon haar praktisch niet ontgaan, zo luidde de communis opinio.

Maar één belangrijk detail werd over het hoofd gezien. Weliswaar konden de Clintons bogen op respect in het Democratische circuit en konden ze leunen op een formidabel netwerk, dat hun ook ruimschoots voorzag van de nodige financiën om een intensieve landelijke campagne te bekostigen. Maar echte genegenheid was dun gezaaid. Diverse prominente Democraten koesterden gemengde gevoelens over hun tomeloze ambitie, wantrouwden hun neiging om zich te gedragen als de dynastieke First Family van de partij, en hadden weinig op met de sfeer van polarisatie die hun politieke handel en wandel zo vaak kenmerkte.

Onomwonden
Die prominenten – zoals Harry Reid, leider van de Democraten in de Senaat – maakten van hun hart geen moordkuil toen zich in de persoon van Barack Obama, kersverse maar veelbelovende senator uit Illinois, ineens een aanlokkelijk alternatief voor de nominatie voordeed.

Discreet, maar onomwonden spoorden ze hem aan om zijn presidentiële aspiraties niet op een verre toekomst te projecteren, maar zich per omgaande in de strijd te werpen. Zie voor deze stille opstand tegen de heerschappij van Hillary het meest indringende verslag van de verkiezingen van 2008 dat tot nu toe is verschenen: Race of a Lifetime, geschreven door reporters John Heilemann en Mark Halperin.

The rest is history, zoals Amerikanen plegen te zeggen. Obama overrompelde vriend en vijand met zijn eerste zeges in de voorverkiezingen, Clinton vocht verbeten terug en weigerde zich lange tijd bij het onvermijdelijke neer te leggen. Vervolgens zette Obama zijn Republikeinse tegenstander John McCain al vrij snel op achterstand, die deze ook met het buitenissige fenomeen Sarah Palin aan zijn zijde niet meer kon inlopen.

Obama boekte een ruime overwinning, en in zekere zin het slot van het liedje was dat hij ex-rivaal Hillary aanstelde als zijn minister van Buitenlandse Zaken, in weerwil van waarschuwingen dat zij niet de ideale figuur was voor de rol van ondergeschikte in een door hem geleide regering. (Die vrees is ongegrond gebleken. Anders dan in voorgaande regeringen het geval was, doet Obama’s buitenlands-politieke team nauwelijks van zich spreken door interne twisten.)

Leven na politiek
En nu zou ze dus dromen van een leven na de politiek. Moeten we haar op haar woord geloven of is het een (tactische) oprisping? Bij een Clinton weet je het nooit.
Het staat buiten kijf dat het ministerschap van Buitenlandse Zaken een zware baan is. Hillary’s leeftijd (62) doet zich ook vast wel gevoelen. Maar er moet worden aangetekend dat de meeste Amerikaanse ministers van Buitenlandse Zaken van de afgelopen decennia zestigplussers waren, inclusief Madeleine Albright, de eerste vrouw die de post bekleedde. Een van de aardige kanten van de VS is dat je niet snel oud bent, laat staan te oud.

Wat het zinspelen op een vertrek ook vreemd maakt, is dat ze het doet op een moment dat ze nog een kleine drie jaar te gaan heeft. Daarmee maak je je positie binnen de pikorde die een Amerikaanse regering nu eenmaal ook is, er niet sterker op. En dat terwijl ze zich juist een behoorlijk ministerieel gezag heeft verworven, zowel in het buitenland als in Washington, en zelfs in de ogen van de Amerikanen die vroeger een zeer verdeelde mening over haar hadden. In een recente peiling scoorde ze een hoger waarderingscijfer dan als potentiële presidentskandidaat.

Ironisch
Er is sprake van nog een ironische wending. Obama is mede aan de macht gekomen als de man die zonder de last van een lang politiek verleden een einde zou kunnen maken aan de culture wars tussen Democraten en Republikeinen. Maar de partijpolitieke animositeit blijkt een taai ongerief. En al blijft de president zelf terecht ijveren voor een serener politiek klimaat, om resultaat te boeken zal het Witte Huis het spel toch harder moeten spelen. Daarbij kan de ervaring van een beproefde warrior als Hillary goed van pas komen.