Binnenlandse ontwikkelingshulp kan beter

Weg met de goede bedoelingen, leve de betere resultaten. Dat is het devies van het WRR-rapport over ontwikkelingshulp. Het rapport is een antwoord op de steeds luidere kritiek dat hulp niet helpt. Aziatische landen die weinig hulp hebben ontvangen, hebben zich beter ontwikkeld dan Afrikaanse landen die veel hulp kregen.

Versnippering
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid zegt niet dat hulp niet helpt, wel dat hulp beter kan. De steun moet niet gericht zijn op armoedebestrijding, maar op ontwikkeling. Geld voor onderwijs en zorg is niet genoeg. Zonder veiligheid, zonder een betrouwbare overheid en zonder infrastructuur kan een land niet floreren. Tot slot stelt de raad de versnippering in de hulp aan de kaak.

De lessen van de WRR zijn niet alleen waardevol voor de buitenlandse ontwikkelingshulp, maar ook voor de binnenlandse. Onder de binnenlandse ontwikkelingshulp versta ik alle maatregelen om iedereen in Nederland gelijke levenskansen te bieden. Helaas zijn ook hier goede bedoelingen vaak belangrijker dan de resultaten. Neem de miljarden die de afgelopen jaren zijn gestoken in het onderwijsachterstandenbeleid. De opbrengst van dat geld is verkwanseld door tegelijkertijd de segregatie in het onderwijs op zijn beloop te laten.

Het is alsof je investeert in de derde wereld, maar wel je eigen grenzen gesloten houdt voor de import uit die landen. Op scholen met een concentratie aan achterstandsleerlingen is het veel moeilijker om goede resultaten te halen. De onderwijsinspectie accepteert ook dat deze scholen minder presteren. De inspectie legt deze scholen namelijk langs de lat van scholen met een even grote concentratie van achterstandsleerlingen.

Achterstand
Zo kan het gebeuren dat een basisschool redelijk lijkt te presteren, maar leerlingen toch met een gigantische achterstand naar de middelbare school gaan. Leerlingen van Turkse komaf hebben bij het verlaten van de basisschool gemiddeld een taalachterstand van twee jaar. Ook op de middelbare school en het beroepsonderwijs zetten we de moeilijkste leerlingen bij elkaar. De scholen met de zwaarste taak hebben vaak moeite goede leraren te werven.

De WRR heeft ook kritiek op de versnippering in de ontwikkelingshulp. Bovendien is de macro-economische opbrengst van veel projecten twijfelachtig. Ook dat is van toepassing op de binnenlandse ontwikkelingshulp. Bij de wijkaanpak moesten de plannen van onderop tot stand komen. In plaats van hard in te zetten op werk en opleiding ontstond een waaier aan leefbaarheidsinitiatieven.

Of neem de reïntegratie van werklozen. Daar is een trajectenfabriek ontstaan waarbij cliënten op een traject zetten belangrijker is dan het organiseren van een baan. En zelfs als iemand een baan vindt, levert dat macro-economisch weinig op als de werkloze de baan inpikt van een ander. Voor een structurele versterking van de positie van kwetsbaren op de arbeidsmarkt is het beter om de brutoloonkosten op het minimumniveau te verlagen, want dan ontstaan er banen die voorheen niet rendabel waren.

Serieus
Het bijzondere aan de WRR is dat ze de kritiek op de ontwikkelingshulp serieus nemen zonder de idealen op te geven. Ze keren zich tegen de cynici die vinden dat die Afrikanen er zelf een puinhoop van maken. Als het om de binnenlandse ontwikkelingshulp gaat, laten de cynici ook steeds luider van zich horen. Ze praten liever over de mentaliteit en de cultuur van de kansarmen dan over de segregatie in het onderwijs of het falen van de arbeidsmarkt. Zo krijgen de kansarmen de schuld van het mislukken van het ideaal van gelijke levenskansen.

Het is terecht dat instanties mensen aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid, maar dat ontslaat de overheid niet van haar eigen verantwoordelijkheid. We moeten ouders meer aanspreken op de opvoeding, maar ook de onderwijssegregatie bestrijden. Het is niet of-of, maar en-en.

Het WRR-devies kan hier uitkomst bieden. Als hulp niet helpt moet je niet de hulp afschaffen, maar betere hulp verschaffen. Als het ons niet lukt het ideaal van gelijke kansen waar te maken, moeten we niet dat ideaal opgeven, maar nieuwe wegen bewandelen om het ideaal waar te maken.