Koenders zakt voor test

Het zou doodjammer zijn als in de golf van nationaal goeddoen voor Haïti, het rapport over ontwikkelingshulp van WRR-lid Peter van Lieshout kopje onder gaat. Het is een degelijk boekwerk geworden, over de stekelige vraag of ontwikkelingshulp zoden aan de dijk zet. En het is heel kritisch, zelfs over noodhulp à la 555 voor Haïti. Reken maar dat al wordt gezocht naar een geschikte lade om dat rapport in te laten verdwijnen.

Gebrek
Van Lieshout richt zijn pijlen niet op het gebrek aan accountantsverklaringen, of uit de hand gelopen topsalarissen in het wereldje. Dat noemt hij een ‘tragisch debat’ omdat het aan de kern voorbij gaat. Die kern is: we moeten het niet over goede bedoelingen van hulp hebben, maar over gevolgen, bedoeld en onbedoeld.

Het laatste jaar neemt het aantal critici van de ontwikkelingshulp snel toe. Met namen als Dambisa Moyo, Arend Jan Boekestijn en Wiet Janssen. Ruwweg vinden zij dat ontwikkelingshulp niet helpt, of zelfs van de wal in de sloot helpt. Tot merkbare irritatie van ‘de sector’. Minister Koenders sprak van ‘infantiele’ kritiek.

Dat hulp in zijn algemeenheid niet werkt, kun je niet zeggen, aldus het rapport. Die strohalm greep Koenders bij de officiële presentatie met beide handen aan. Maar dat hulp wél helpt, kun je volgens Van Lieshout evenmin volhouden. ‘Hulp kan hooguit een katalysator zijn bij ontwikkeling, en dan nog onder specifieke voorwaarden.’ Zo’n zin geeft aanleiding tot bescheidenheid.

Prikkelbaar
Een kleine historische uiteenzetting leert veel over de prikkelbare stemming. Ontwikkelingshulp komt voort uit de zuilen. Vrijwilligerswerk en engagement, georganiseerd volgens de levensovertuiging. In de jaren tachtig raakte dit model sleets. De zuilentrouw was weg, vrijwilligerswerk werd betaald werk, de bekostiging overgenomen door de staat. Maar de zeggenschap bleef bij de organisaties, in de kritische typering van de grote socioloog J.A.A. van Doorn: ‘Baas in eigen huis, en het huis ten laste van de gemeenschap.’ Bemoeienis van buiten bleef onwelkom, kritiek evenzeer.

Het patroon is bekend, van de woningbouwcorporaties, de ziekenhuizen, het onderwijs.

En met de morele component plus media-aantrekkingskracht die er samen toe leiden dat het altijd weer draait om armoedebestrijding en de allerarmsten, scholen en gezondheidszorg. Mantra’s, vat Van Lieshout hardvochtig samen. Daarmee moet gebroken worden, ontwikkelingshulp moet gaan over stabiliteit en zelfredzaamheid.

Mooi
Koenders heeft het werk van de WRR omhelsd. Wel vijf keer zei hij bij de presentatie, het is een prachtrapport en we gaan ermee aan de slag. Sterker: we zitten al grotendeels op deze lijn. Dat komt mooi uit, want volgende week speelt zich in Londen de grote Afghanistanconferentie af.

Nederland staat dezer dagen voor een netelig besluit over blijven of vertrekken uit de provincie Uruzgan. Als de tekenen niet bedriegen, komt daar een dun compromisje uit tussen PvdA en CDA. Militair gaan we helemaal weg uit Uruzgan; elders doen we nog ‘iets’ met een paar F16’s en misschien een beetje trainen van Afghaanse militairen.

Maar de ontwikkelingshulp in Uruzgan blijft gewoon doorgaan en dat kan ook probleemloos, vinden ze zowel bij het ministerie als bij de vijf grootste hulporganisaties.
Dat zou precies andersom moeten, zeg ik op gezag van Van Lieshout. Leuk, die ziekenhuisjes en scholen in Uruzgan. Maar zonder stabiliteit zal het niks opleveren. En die stabiliteit hangt in Uruzgan af van de Nederlandse militairen. Helaas moeten ze om binnenlands-politieke redenen afhaken. Geen ander land is zo gek om Kamp Holland over te nemen.

Dus dat is jammer voor de kansen op ontwikkeling. De goed doordachte kabinetsreactie op het rapport van de WRR moet nog komen, zei Koenders. Maar voor de eerste Van Lieshout-test is de minister gezakt.