Pijnlijke nederlaag

Immers, sinds jaar en dag stuurt Massachusetts overwegend Democraten naar Washington, en dat zou zeker weer gebeuren nu het ging om de ‘Kennedyzetel’.

De kiezers bleken er anders over te denken. Ze straften de Democratische kandidaat Martha Coakley af voor een zeer routineuze, matte campagne en gaven met een kleine, maar afdoende meerderheid hun zegen aan de Republikein Scott Brown, een man die zich een paar weken geleden nog moest ontworstelen aan de rol van kansloze outsider.
 
Dit is een pijnlijke nederlaag voor de Democraten en voor president Barack  Obama, die zondag nog persoonlijk zijn steun kwam betuigen aan zijn partijgenote in Massachusetts en die hier in november 2008 won met bijna 62 procent van de stemmen. Door dit verlies raken de Democraten in de Senaat hun drievijfde meerderheid (60 zetels) kwijt, de zogenaamde filibuster-proof majority, die maakt dat Republikeinse vertragingstactieken kunnen worden afgestopt. Dit wordt voortaan moeilijker, wat bijvoorbeeld kan betekenen dat de beoogde hervorming van de gezondheidszorg in gevaar komt.
 
Twijfel over nut en noodzaak van deze hervorming is onmiskenbaar van invloed geweest op de verkiezingsuitslag. Vanwege het grote aantal onverzekerden en de hoge kosten van de gezondheidszorg in haar huidige vorm is een ander stelsel zeer wenselijk. In de ogen van Europeanen, gewend aan collectieve voorzieningen, is dat niet minder dan een vanzelfsprekendheid. Daarbij wordt echter nogal eens miskend dat de meeste Amerikanen tevreden zijn over het niveau van de medische behandeling – dat inderdaad uitstekend is voor wie financieel voldoende is gedekt – en dat ze vrezen er bij een stelselwijziging op achteruit te zullen gaan.
 
Maar de onvrede gaat dieper dan alleen de kwestie van de gezondheidszorg. Deels omdat de economische en internationale omstandigheden hierom vragen en deels omdat  Obama een man met ideeën is, heeft zijn presidentschap een uitgesproken activistische inslag gekregen. Het is een activisme dat door de president zelf prudent wordt beoefend – want hij is een weldenkend, pragmatisch ingesteld persoon, die argumenten laat prevaleren boven ideologische voorkeuren.

Maar bijna zijns ondanks geeft hij nu toch leiding aan een regering die niet alleen door geharde conservatieven, maar ook door gematigde, onafhankelijke kiezers als zeer liberal, lees: alomtegenwoordig en bemoeizuchtig, wordt ervaren. En dat wordt niet gewaardeerd. De meeste Amerikanen willen wel een regering die energiek en effectief is, maar niet eentje die het openbare leven volledig domineert. Strong but subordinate is de rake typering die New York Times-columnist David Brooks daaraan deze week gaf.
 
Het verlies van één Senaatszetel is natuurlijk nog geen politieke aardverschuiving. De Democraten behouden een royale meerderheid in het Congres. Obama is bepaald niet aan het eind van zijn Latijn, met een succes kan hij het initiatief weer naar zich toetrekken.
 
Maar de president en de Democraten zijn wel gewaarschuwd. Hun huidige overwicht is duidelijk brozer dan menigeen had aangenomen. De kans is groot dat ze bij de Congresverkiezingen in november opnieuw averij oplopen. De overwinning van Obama had een historische betekenis, maar de uitslag in Massachusetts geeft eens te meer aan dat de Amerikaanse kiezers nooit lang bij de geschiedenis blijven stilstaan en elke keer opnieuw moeten worden overtuigd.