Turkije wendt de steven

Afgelopen week werd opnieuw zichtbaar dat Turkije de blik steeds meer naar het oosten keert, omdat het in het westen geen aansluiting vindt. Het land voelt zich door Brussel afgewezen.

Slop
Ondanks alle officiële optimisme valt het niet te ontken­nen: de toetredings­onderhandelingen zitten in het slop. Op cruciale terreinen als mensenrech­ten en gods­dienstvrijheid worden vrijwel geen vorderin­gen gemaakt, en het virulente nationalisme belemmert wezenlijke concessies aan de grote Koerdische minderheid, waar Europa na 1945 de nationale eer gelukkig heeft afgeschaft.

En dan is er nog Cyprus. In strijd met eerdere afspraken heeft Ankara havens en vliegvelden nog steeds niet opengesteld. Een woordvoerder van de regerende AKP laat er geen misverstand over bestaan: "Als Turkije moet kiezen tussen toetreding tot de EU of vasthouden aan zijn beleid over Cyprus, dan kiezen wij voor Cyprus".

Illusoir
Dat is heldere taal, die illustreert hoe illusoir de aanname is dat Turkije op afzienbare termijn EU-lid zal worden: het kan en wil niet aan de voorwaarden vol­doen. Tegelijker­tijd houdt Brussel terecht daaraan vast, wat evenwel, nadat bij Roemenië en Bulgarije in 2007 nog wèl een oogje was dichtge­knepen, het Turkse wantrouwen versterkt dat er met twee maten gemeten wordt, en men hen als moslims er eigenlijk niet bij wil hebben.

Sarkozy en Merkel hebben daaromtrent ook weinig twijfel laten bestaan: het is, dat men zich aan eerdere principe-beloftes verplicht voelt, anders was de stekker er allang uitgetrokken, omdat een Turkse toetreding bij een overgrote meerderheid van de Europeanen niet op instemming rekenen kan.

Farce
En juist de souplesse die t.a.v. Roemenië en Bulgarije was betoond, heeft de geloofwaardigheid van - en dus het vertrouwen van de burgers in - Brussel zeer geschaad, zodat men zich daar gedwongen voelt voortaan strict te zijn, want anders worden de Europese normen en waarden een farce.

Omgekeerd voelt Ankara zich begrijpelijk aan het lijntje gehouden, en wendt het nu verbitterd steeds meer de steven richting Midden-Oosten.

Pappen en nathouden
Europa heeft weinig moge­lijkheden om Anka­ra bij de westerse les te houden zonder dat dit tenkoste gaat van zichzelf. De grootste fout is dan ook niet dat men Turkije vandaag laat gaan, maar dat men vroeger, uit angst voor ruzie, steeds voorbarig 'ja' heeft gezegd. Dat pappen en nathouden wreekt zich thans, want daardoor heeft Brussel Ankara veel meer van zich vervreemd dan bij een tijdig 'nee' het geval zou zijn.

De contouren van de Turkse koersverlegging worden intussen zichtbaar, en zullen ook het Westen tot bijstelling van de hare dwingen. Die behelst naast toenadering tot Iran vooral verwijdering van Israël, vanwege het westerse meten met twee maten. De Turkse regering kan de sentimenten onder de eigen moslimbevol­king niet langer negeren.

Boycot
Voor haar is niet te verkroppen dat het Westen de regering van Gaza vanwege vijftien burgerdoden boycot, en de regering van Israël vanwege vijftien­hon­derd niet, temeer daar die nu het oorlogs­recht wil aanpassen teneinde na het rapport-Goldstone vrijuit te gaan.

Vandaar dat Erdogan Israël inzake militaire samen­werking de wacht heeft aangezegd. Dat zou dat land eindelijk tot bezinning moeten brengen - evenals de Egyptische weigering nog met minister van Buitenlandse Zaken Lieberman om de tafel te zitten, nu die president Moebarak naar de hel heeft gewenst. Voor die wens als zodanig valt best wat te zeggen - alleen kan Lieberman Moebarak er probleemloos vergezel­len.